Strona główna

Dysplazja stawów biodrowych i łokciowych u psów

Dysplazja jest najczęściej spotykanym schorzeniem ortopedycznym psów, w szczególności nękającym duże rasy, ujawniającym się przeważnie u młodych psów pomiędzy 4 a 12 miesiącem życia.Natomiast w przypadku psów 7-8 letnich zmiany w stawie są zmianami zwyrodnieniowymi. Mimo, iż wiemy, że jest chorobą dziedziczną, a na jej rozwój mają wpływ również czynniki środowiskowe, to w dalszym ciągu pozostaje niewiadomą, jakie dokładnie geny i w jakiej kombinacji warunkują jej wystąpienie.  Póki co, wydaje się, że jest to 4-5 genów głównych, co niestety daje olbrzymią liczbę kombinacji. W wielu krajach prowadzone są badania nad wyodrębnieniem owych genów odpowiedzialnych za predyspozycje do dysplazji oraz opracowaniem sondy genetycznej do ich wykrywania.

Zdecydowana większość hodowców do rozrodu dopuszcza jedynie zdrowe osobniki, czyli takie posiadające wynik badania RTG HD–A lub B, mimo, iż przepisy FCI/ZKwP dopuszczają także osobniki z oznaczeniem C.  Dzięki takiej selekcji można w sposób sensowny redukować ryzyko wystąpienia tego schorzenia.

Odwołując się do badań przeprowadzonych przez szwedzkich naukowców prawdopodobieństwo wystąpienia dysplazji u szczeniąt, których rodzice byli wolni od tego schorzenia, waha się pomiędzy 24-37,5%. Natomiast, jeśli pod uwagę weźmiemy dodatkowo dziadków, przy założeniu, że wszyscy byli wolni od dysplazji, prawdopodobieństwa spada nawet do 8,7%. Inny typ badań prowadzili amerykańscy naukowcy na owczarkach niemieckich. Zaobserwowali oni, że u psów, u których stwierdzono w wieku szczenięcym podwyższoną wagę ciała, dysplazja była stwierdzana prawie dwukrotnie częściej niż u osobników mających wagę niższą niż średnią. Wynika z tego, że szczenięta z nadwagą są zdecydowanie bardziej narażone na dysplazję.

Jak widać wystąpienie choroby i jej rozwój nie jest jednoznaczny. W rękach odpowiedzialnych hodowców jest takie kojarzenie psów, aby minimalizować ryzyko, a w rękach właścicieli szczeniąt dbać w sposób odpowiedni o ich rozwój. Należy bezwzględnie pamiętać, że im wolniej pies będzie rósł, im później zostanie obciążony wysiłkiem fizycznym, tym prawdopodobieństwo wystąpienia dysplazji jest mniejsze.

Zainteresowanych zapraszam do lektury. Znajdziecie tam odpowiedź na pytania: czym jest dysplazja, jak oznacza się jej stopień, jak się ją rozpoznaje i leczy, a przede wszystkim jak można jej przeciwdziałać. Może nie mam wykształcenia medycznego, aby pisać o dysplazji, ale jestem hodowcą pasjonatem, dla którego zdrowie psa i szczeniąt jest dobrem najwyższym. 

 

Czym jest dysplazją i co ma wpływ na jej rozwój

Dysplazja stawu biodrowego HD (Hip Dysplasia) jest to wada polegająca na nieprawidłowym ukształtowaniu lub niedorozwoju kości udowej, panewki miednicy oraz łączącego je więzadła. Na skutek rozluźnienia tych elementów dochodzi do zniekształcenia kości panewki miednicy lub/i głowy kości udowej. Prowadzi to do niedopasowania stawów, a w następstwie do urazów i zwichnięć w obrębie stawu.  U 80% przypadków schorzenie dotyczy obu stawów biodrowych.

Dysplazja stawu łokciowego ED (Elbow dysplasia) jest to grupa schorzeń rozwojowych występujących w stawie łokciowym prowadzących do oderwania lub przemieszczenia fragmentu chrzęstno-kostnego w obrębie tego stawu. W zależności od charakteru uszkodzenia wyróżniamy: niezrośnięty wyrostek łokciowy dodatkowy, osteochondrozę stawu łokciowego, oddzielony wyrostek dziobiasty kości łokciowej.

Dysplazja jest chorobą o podłożu genetycznym, jednakże jej wystąpienie warunkują także czynniki środowiskowe:

  • nieprawidłowe żywienie,
  • niedobory witamin i suplementów żywnościowych (w szczególności glukozaminy i chondroityny),
  • dysproporcja rozwoju kości i mięśni,
  • masa ciała psa – nadmierna waga, otyłość,
  • forsowanie zwierzęcia w młodym wieku - wysiłek w trakcie wzrostu (skakanie, schodzenie ze schodów, wymuszony ruch: bieganie przy rowerze),
  • hormony takie jak estrogeny, relaksyna, hormon wzrostu i parathormon,
  • zbyt szybki wzrost.

 

Określenie stopnia dysplazji:

Weterynarz specjalista ocenia zdjęcie RTG stawów i dokonuje ich oceny. W przypadku oznaczenia dwóch stawów różnym stopniem obciążenia przyjmuje się zasadę, że za całokształt wyniku uznaje się wynik uzyskany dla gorszego stawu.

W przypadku stawów biodrowych na świecie stosuje się trzy sposoby: liczbowy, cyfrowy, plusem i minusem.

  • wolny od dysplazji (normal) 0 , A lub -
  • prawie normalny (near normal) 1 , B lub -/+
  • lekka dysplazja (light) 2 , C lub +
  • średnia(moderate) 3, D lub ++
  • ciężka (severe) 4, E lub +++

Natomiast w Polsce od 2001 roku, zgodnie z zaleceniem FCI w przypadku bioder stosuje się następujący podział:

  • HD-A - wolny od dysplazji
  • HD-B - prawie normalny
  • HD-C - nieznaczna (lekka) dysplazja
  • HD-D - umiarkowana (średnia) dysplazja
  • HD-E - ciężka dysplazja

Jeśli chodzi natomiast o stawy łokciowe badanie pod kątem dysplazji nie jest obowiązkowe, ale wielu hodowców hovawartów je wykonuje. Przy ocenie stanu stawów łokciowych ocenia się każdy staw osobno (lewy/prawy). Przy opisie lekarz podaje, jakie konkretnie schorzenie ew. schorzenia dotknęły poszczególne stawy.

Oznaczenie wyników:

  • ED 0/0 – normalne / wolne od dysplazji stawy łokciowe
  • ED 1/1 (czy 0/1, 1/0) – lekka dysplazja
  • ED 2/2 (czy 0/2, 2/0) – umiarkowana dysplazja
  • ED 3/3 (czy 0/3, 3/0) – ciężka dysplazja

 

Jak możemy przeciwdziałać dysplazji? - Stosować profilaktykę i obserwować naszego malucha, aby szybko wychwycić pierwsze pojawiające się symptomy, które mogą mówić o rozwijającej się chorobie.

 

Profilaktyka przeciw dysplazji:

  • dbamy o prawidłową wagę szczeniaka! Szczenię nie może mieć nadwagi. Dużo na wadze nie znaczy bowiem dobrze! Szczenię wcale nie musi być pulchne, a rodzeństwo nie musi ważyć tyle samo! Żeby sprawdzić, czy szczenię ma odpowiednią wagę wystarczy przeprowadzić prosty test. Przykładamy dłonie po bokach szczenięcia zaraz za przednimi łapami, żebra powinny być łatwo wyczuwalne. Jeśli musimy nacisnąć dłońmi, aby poczuć kości, znaczy, że nasz pies waży już za dużo. Należy wówczas przemyśleć, czy dawki żywieniowe nie są zbyt obszerne, a zapewniona dawka ruchu zbyt mała.
  • w żywieniu stosujemy karmy zbilansowane, najlepiej tzw. wyższej półki typu: Premium, Super Premium itp., odpowiednie dla rasy/wielkości psa. Zawsze sprawdzamy, czy zawierają one glukozaminę i chondroitynę. Po ukończeniu przez psiaka 6 miesięcy przechodzimy na karmę dorosłą. Pamiętajmy, że zbyt szybki wzrost nie jest wskazany. Przy wyborze karmy należy pamiętać, że karma zbyt bogata w kalorie i zawierająca zbyt dużo wapnia, powoduje zbyt szybki wzrost kośćca i masy psa. Mięśnie i ścięgna zbyt szybko rosnącego zwierzęcia rozwijają sie stosunkowo wolniej od szkieletu i są zbyt słabe by odpowiednio utrzymać kościec, a brak odpowiedniego wsparcia ze strony mięśni pogłębia rozluźnienie stawów, co może prowadzić do pierwszych zmian zwyrodnieniowych.
  • dbamy o odpowiednią dawkę ruchu - szczenię powinno poruszać się we własnym tempie, ruch nie może być wymuszony, a długość spaceru musi być dostosowana do jego wieku i kondycji. Przed zakończeniem fazy wzrostu, która ma miejsca około 15. miesiąca życia, i przed prześwietleniem stawów biodrowych, pies nie powinien: skakać przez np. przeszkody, wyskakiwać w górę do lecącej piłki/frisbee, wykonywać gwałtowne ruchy (aportowanie przedmiotu - pies chcąc podjąć wyrzucony przedmiot szybko biegnie, a potem gwałtownie hamuje), nadmiernie przeciągać się zabawkami z opiekunem (przeciąganie liny powoduje duże przeciążenia w obrębie stawów biodrowych i łokciowych) intensywnie biegać zwłaszcza z właścicielem np. w czasie joggingu, ani towarzyszyć w wyprawach rowerowych.
  • unikamy chodzenia po schodach – zaleca się noszenie psa na rękach do ukończenia przez niego 6 miesiąca życia. Bardzo ważne jest znoszenie, gdyż ruch w dół jest szczególnie szkodliwy dla stawów. W praktyce jednak koło 5 miesiąca życia szczeniak jest już na tyle duży i ciężki, że zadanie to zaczyna być niewykonalne. Dlatego też starajcie się nosić szczenię tak długo jak tylko dacie radę. Jeśli mieszkacie w domku jednorodzinnym warto pomyśleć o zabezpieczeniu schodów bramką, gdyż dla wielu maluchów możliwość latania po nich tam i z powrotem to olbrzymia frajda.
  • powierzchnie - w tej chwili odrzuca się raczej tezę, że dysplazję mogą powodować śliskie powierzchnie, a wręcz zaleca się, aby szczenię miało kontakt z każdym typem powierzchni podczas rozwoju.
  • można wykonać kontrolne prześwietlenie RTG, uznaje się, że 3-4 miesiąc życia szczenięcia jest optymalny do wykonania tego badania. Tego typu wczesna profilaktyka daje możliwość wczesnej reakcji i zahamowania rozwoju choroby poprzez wprowadzenie odpowiednich suplementów, dbania o odpowiednią wagę szczenięcia oraz o dostosowaną dawkę ruchu.

 

Objawy dysplazji:

Pierwsze objawy można zaobserwować u szczeniaka już około 4 miesiąca życia. Zwracamy uwagę zarówno na to, jak pies siada, kładzie się i chodzi. Niepokojące symptomy to:

  • zmniejszona aktywność ruchowa, niechęć do aktywności,
  • chwiejny, falujący chód (pies chodzi jak wąż, zarzuca tyłkiem),
  • sztywny chód,
  • asymetria kończyn,
  • kulawizna (ciągła lub okresowa, nasilająca sie po wysiłku),
  • trudności w poruszaniu sie, wchodzeniu po schodach,
  • trudność ze wstawaniem,
  • widoczne odciążanie jednej z nóg,
  • siadanie na jedną stronę,
  • zmiana sposobu biegania („kicanie” lub galop),
  • bolesność w obrębie stawu,
  • powiększenie/opuchnięcie stawu (w przypadku stawu łokciowego).

 

Medyczne rozpoznanie dysplazji:

Dysplazja przeważnie rozpoznawana jest u psów rocznych lub starszych, kiedy objawy zaczynają być już mocno widoczne. Objawy u młodych psów wynikają z niestabilności stawu. U psów dorosłych wynikają zwykle z postępującego zwyrodnienia. Należy pamiętać, że zmian zwyrodnieniowych nie można już cofnąć, dlatego najważniejsza jest wczesna diagnostyka oraz profilaktyka.

Lekarz weterynarii na podstawie przeprowadzonej diagnostyki może postawić diagnozę. Warto pamiętać, że szczegółowe badania oraz leczenie powinno przeprowadzać się tylko pod okiem specjalisty. Wśród weterynarzy najczęściej spotykamy takich o wykształceniu ogólnym, to odpowiednik naszego ludzkiego lekarza pierwszego kontaktu. Nie chcę tu podważać wiedzy weterynarza ogólnego, ale uważam, że każdy rodzaj choroby powinien prowadzić lekarz specjalista w swojej dziedzinie.

Jeśli już trafimy do weterynarza powinien on przeprowadzić szczegółowy wywiad, wykonać szereg prób tzw. specjalnych, które pozwolą mu zorientować się o stanie kośćca naszego pupila i napięciu mięśniowym. Podstawowym badaniem w diagnostyce dysplazji jest prześwietlenie RTG. Zdjęcie RTG wykonuje się na znieczuleniu ogólnym, czyli w pełnej narkozie, ponieważ ważne jest, aby mięśnie były maksymalnie rozluźnione. Z pewnością należy wykonać kilka zdjęć – w kilku pozycjach (ułożeniach kończyn). Najczęściej psa układa się w pozycji grzbietowo-brzusznej, czyli pies leży na plecach umieszczony w specjalnej rynience i powinno obejmować miednicę, ostatnie kręgi lędźwiowe, kości udowe i stawy kolanowe.

 

Leczenie dysplazji: 

Dysplazja jest niestety nieuleczalna. Nieleczona będzie postępować i może doprowadzić do całkowitego unieruchomienia zwierzęcia. Po postawieniu diagnozy lekarz weterynarz dobiera sposób leczenia indywidualnie dla danego psa. Wybór metody leczenia jest uwarunkowany wiekiem zwierzęcia, stanem jego zdrowia i stopniem schorzenia (rodzajem postępujących zmian i stanem zmian zwyrodnieniowych). Wyróżniamy dwie metody leczenia:

  • leczenie zachowawcze -

- psy z nieznacznie wyrażonymi objawami bólowymi: ograniczenie ruchu (nie jest zalecane bieganie, skakanie, chodzenie po schodach),   systematyczny, wyważony ruch, pływanie, kontrola masy ciała i zmiana diety, (ponieważ zwyrodnienie stawów jest powiązane często z nadwagą, ich dieta powinna być zbilansowana, niskoenergetyczna, niskobiałkowa, niskofosforanowa i wzbogacona w L-karnitynę i w dodatek witaminy E oraz bogata w chondroprotetyki - suplementy chroniące chrząstkę stawową).

- zwierzęta z wyraźnie zaznaczonymi objawami bólowymi oraz zmianami zwyrodnieniowymi w stawach: podawanie leków leki przeciw bólowych (zawsze o rodzaju i dawce decyduje lekarz, psu NIE WOLNO podawać Paracetamolu), terapia ruchem, stosowanie odżywek chondroprotekcyjnych i regenerujących chrząstkę stawową, które mają na celu ochronę chrząstki stawowej, hamują zwyrodnienia oraz wspomagają regenerację,

  • leczenie operacyjne – mające na celu zminimalizowanie bólu, zapobieganie i zminimalizowanie występowania zmian zwyrodnieniowych. O wyborze zabiegu decyduje lekarz. Przykładowe typy zabiegów, nie będę jednak charakteryzować szczegółowo: symphysiodeza, potrójna osteotomia kości miednicy, osteotomia podkrętarzowa, zmiana ukątowania szyjki udowej, odnerwienie stawu biodrowego, amputacja głowy i szyjki kości udowej, pectinectiomia. Po operacji może okazać się niezbędna rehabilitacja.

 

 

Wykaz lekarzy weterynarii upoważnionych przez Związek Kynologiczny w Polsce do odczytywania zdjęć rentgenowskich układu chrzęstno-kostnego:

Szukając weterynarza uprawnionego do opisu i do odczytania zdjęć rentgenowskich układu chrzęstno-kostnego zależy zawsze sprawdzić aktualną listę zatwierdzoną przez ZKwP

 

   dr Adam Pietroń
   Centrum Zdrowia MULTI-WET, ul. Gagarina 5, 00-753 Warszawa

   Lek.wet. Maciej Gogulski
   Przychodnia Weterynaryjna, 62-023 Borówiec k/Poznania, ul. Główna 22, tel. 608-244-949

   dr Renata Komsta
   Akademia Rolnicza, Zakład Radiologii i Ultrasonografii, ul. Głęboka 30, 20-612 Lublin, tel. 81-445-61-54

   Prof. dr hab. Stanisław Koper
   Akademia Rolnicza, Zakład Radiologii i Ultrasonografii, ul. Głęboka 30, 20-612 Lublin, tel. 81-445-61-54

   dr Tadeusz Narojek
   Gabinet Weterynaryjny, 02-884 Warszawa ul. Puławska 478, tel. 601-478-478

   Prof. dr hab. Marek Nowicki
   Przychodnia Weterynaryjna dla Małych Zwierząt DOGMED s.c., 10-229 Olsztyn Al.Wojska Polskiego 46,
   tel.kom. 696-543-497

   dr Jan Siembieda
   Akademia Rolnicza, Klinika Chirurgii Zwierząt, Pl. Grunwaldzki 51, 50-366 Wrocław, tel. 71-320-54-90 

   dr Grzegorz Wąsiatycz
   Klinika Weterynaryjna, ul. Księcia Mieszka I 18, 61-689 Poznań, tel. 61-826-71-83, 61-823-09-97,
   faks 61-826-71-86,

    Lek. wet. Paweł Benkowski 

    Przychodnia Weterynaryjna Benkowski & Hajdo, ul. Apisa 1, 81-601 Gdynia, tel. 502-508-863, 58-624-90-00


   Lek.wet. Maciej Malec

   Przychodnia Weterynaryjna, Al. Zwycięstwa 11, 83-110 Tczew, tel. 58-777-00-33, 602-366-563

 

wykaz lekarzy wg ZKWP na dzień 23 marca 2017r.

 


 

Bibliografia:

- zebrane materiały własne oraz: zkwp.pl. polska.hovawart.pl, hovawarty.com.pl, vetpol.org.pl , medicovet.pl, swiatczarnegoteriera.republika.pl/, nowofundland-klub.pl, weterynaria.html, chironwet.lublin.pl,  lancet.pl, vet-iewg.org

 

 opracowała:

Iwona Piątkowiak


 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie i publikacja bez zgody autora zabronione.